ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਰੇ

ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ — ਦੈਵੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸੱਚ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਪੂਜਯ ਸ਼੍ਰੀ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਰਹਾ ਬਾਬਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਗੁਰੂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੈ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਧਾਤੂ "ਗੁ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹਨੇਰਾ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ, ਅਤੇ "ਰੁ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਹਨੇਰੇ — ਮਾਇਆ — ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਸੰਸਾਰਕ ਗਿਆਨ (ਅਪਰਾ ਵਿੱਦਿਆ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਕ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੜਭਰਤ ਰਾਜਾ ਰਹੂਗਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ:
"ਹੇ ਰਹੂਗਣ! ਤਪ, ਯੱਗ, ਤਿਆਗ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਜਲ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਤਪੁਰਖ (ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗੁਰੂ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਭਾਵ, ਮੁਕਤੀ ਕੇਵਲ ਸਤਪੁਰਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਪਣੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਨੂੰ ਉਸਤਰੇ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਵੀ ਇਹੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਸਰੀਰ, ਜਸ, ਧਨ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ।"

ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ

ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਗੁਣ (ਗੁਣਾਂ ਸਹਿਤ) ਸਗੋਂ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰੂਪ ਵੀ ਸਮਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਈ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਸੁਲਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ: ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ, ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼, ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਾਂਗ, ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਪੂਰਨ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਛਾਲ ਕੇਵਲ ਸਾਧਕ ਨੇ ਹੀ ਮਾਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
"ਗੁਰੂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉਪਾਅ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਅੱਖਰ "ਗੁ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹਨੇਰਾ, ਅੱਖਰ "ਰੁ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਹੈ।
– ਅਦਵਯਤਾਰਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 14—18, ਸ਼ਲੋਕ 5)

ਸਦਗੁਰੂ ਕੌਣ ਹੈ?

ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ, ਦਿਵਯ ਪੁਰਖ, ਸਦਗੁਰੂ, ਸੰਤ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਤਮਾ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਪੋਪ, ਫ਼ਕੀਰ ਆਦਿ — ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਇੱਕੋ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਧਾਰ ਕੇਵਲ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੌਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਹਉਮੈ-ਭਰੇ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ, ਧੀਰਜ, ਲਗਨ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਆਪਣੀ ਦਿਵਯਤਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਉਮੈ ਦਾ ਕਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕੇਵਲ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਗਿਆਨ ਸਾਬਣ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਪਾਣੀ। ਜੇ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਬਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਦੁਰਗੰਧ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਬਣ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੇਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੀ ਸੁਗੰਧ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅਨੰਤ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਿਸਾਲ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਜਲ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੂੰਘੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਈਸ਼ਵਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਵੀ ਮਿਲਣਗੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਧ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਭਟਕ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਲ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸਦਗੁਰੂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਦਗੁਰੂ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਵਰਖਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾੜਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਨੰਤ ਸੁੱਖ ਦੇਵੇਗੀ। ਗੁਰੂ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਅਸਫਲ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਚੇਲਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ, ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹਰ ਕਾਰਜ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਚੇਲੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨੰਤ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕਠੋਰ ਪਰਖ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਕਸਰ ਮੇਰੇ ਕਈ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਰਖ ਦੇ ਇਸ ਵਿਧੀਵਤ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਕਈ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਨਾਰਾਜ਼ ਅਤੇ ਖਿਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਅਪਣਾਈ ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਗੇ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਚੇਲਾਪਣ ਨਿਭਾਉਣਗੇ, ਬਾਕੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸਤਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਭਾਵ, ਜਿਸ ਚੇਲੇ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਨਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਨਿੰਦਾ ਸਹਿਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਤਤ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਦੀ ਇਹ ਖੇਡ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਚੇਲਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਹੀਣ-ਭਾਵਨਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸਦਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਖਾਏ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਕੇ ਅਨੰਤ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।