पर्यावरण सेवा

महाराजश्री म्हणतात,
"लोकांमध्ये एक सर्वसाधारण समज आहे की निसर्ग म्हणजे केवळ जंगले आणि वनस्पती, नद्या आणि हिमनद्या, पर्वत आणि दऱ्या इत्यादी; आणि आपण मानव तसेच या पृथ्वीवरील इतर प्राणी या परिसंस्थेच्या बाहेर आहोत. पण सत्य हे आहे की हे संपूर्ण विश्वच निसर्गाचे रूप आहे. या पृथ्वीवरील प्रत्येक तत्त्व, प्रत्येक जीव एकमेकांशी नाते जोडूनच अस्तित्वात आहे. या साखळीतील एकही दुवा तुटला तर असंतुलन निर्माण होते."
या पृथ्वीवर आपल्या अस्तित्वाचे दोन मुख्य आधार आहेत — सौरऊर्जा आणि वनसंपदा. जीवनऊर्जेच्या या दोन स्रोतांचे रक्षण करणे ही आपली प्रथम जबाबदारी असली पाहिजे. रावतपुरा परिसराच्या भूरचनेचा अभ्यास केल्यास स्पष्ट दिसते की निकृष्ट मातीमुळे हा प्रदेश वनसंपदा व वनस्पतींपासून वंचित होता. मात्र महाराजश्रींनी रावतपुरा आश्रमाची स्थापना केल्यापासून या प्रदेशात शब्दांच्या पलीकडचे नैसर्गिक परिवर्तन घडून आले आहे.

महाराजश्री म्हणतात,
"जी प्राणशक्ती आपल्या धमन्यांमधून वाहते, तीच या वृक्षांमध्ये आणि वनस्पतींमध्येही वाहत असते. आपल्याप्रमाणेच तेही आपल्या सभोवतालच्या वातावरणाबाबत संवेदनशील असतात. मी नेहमी लोकांना वृक्ष लावण्यासाठी आणि त्यांचे संगोपन करण्यासाठी प्रेरित करतो. आज आपल्या निष्काळजीपणामुळे आणि नैसर्गिक संसाधनांच्या शोषणामुळे आपली वनसंपदा झपाट्याने कमी होत आहे. जंगलतोडीच्या धोक्यांबद्दल लोकांना जागरूक करणे हे आपले नैतिक कर्तव्य आहे. भविष्यात मानवजातीला पाण्याच्या तीव्र टंचाईला सामोरे जावे लागेल आणि जंगले भूजलपातळी टिकवून ठेवण्यास मदत करतात, म्हणून जलसंवर्धनाच्या पद्धती अवलंबणे आणि अधिकाधिक वृक्ष लावणे अत्यंत आवश्यक आहे. आज आपण नैसर्गिक आपत्ती, जागतिक तापमानवाढ, आम्लवर्षा, असाध्य रोग, ओझोन थराचा ऱ्हास अशा अनेक समस्यांना चिंताजनक वेगाने सामोरे जात आहोत. नैसर्गिक पर्यावरणात निर्माण झालेल्या असंतुलनामुळेच हे घडत आहे. भविष्यात अशा आपत्ती टाळायच्या असतील, तर आपण नैसर्गिक संसाधनांच्या संवर्धनासाठी पहिले पाऊल उचलले पाहिजे." सेंद्रिय शेती पद्धती
सेंद्रिय शेती पद्धतींबाबत शेतकऱ्यांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे आणि त्यांना प्रशिक्षण देणे हे SRLKT च्या प्रमुख उद्दिष्टांपैकी एक आहे. सध्याच्या शेती पद्धतींमध्ये पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी आणि जमिनीची उत्पादकता वाढवण्यासाठी कीटकनाशके व रसायनांच्या वापरावर मोठा भर दिला जातो. मात्र अशा पद्धतींचे मातीच्या गुणवत्तेवर तसेच आपल्या आरोग्यावरही घातक दुष्परिणाम झाले आहेत. शरीराला हानिकारक असणाऱ्या या रसायनांच्या वापरामुळे अनेक असाध्य रोग उद्भवतात. हे रोखण्यासाठी SRLKT सेंद्रिय शेती पद्धतींना प्रोत्साहन देत आहे. या पद्धतींचा पाया पारंपरिक भारतीय कृषी तंत्रांमध्ये आहे, ज्यात प्रामुख्याने कडुनिंब, धोत्रा इत्यादी वनस्पतींचा सेंद्रिय कचरा, फुले, गोमय, गोमूत्र आणि गांडुळे यांचा नाडेप, शेणखत, कंपोस्ट इत्यादी नैसर्गिक खत म्हणून तसेच कीटकनाशके म्हणूनही वापर केला जातो.