ప్రకృతి సంరక్షణ ఆధ్యాత్మిక జీవితం నుండి విడదీయలేనిది. మహారాజ్ జీ మార్గదర్శనంలో శ్రీ రావత్‌పుర సర్కార్ లక్షలాది వృక్షాలను నాటింది, జలాశయాలను పునరుద్ధరించింది, ధామ్ చుట్టూ ఉన్న లోయలను పచ్చని పుణ్యవనంగా మార్చింది.
ప్రకృతి — దైవ సాన్నిధ్యం
మహారాజ్ శ్రీ ఇలా అంటారు,
"ప్రకృతి అంటే అడవులు, వృక్షసంపద, నదులు, హిమానీనదాలు, పర్వతాలు, లోయలు మొదలైనవి మాత్రమేనని, మనుషులమైన మనమూ, ఈ భూమిపై ఉన్న ఇతర జీవజాతులూ ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థకు వెలుపల ఉన్నామని ప్రజలలో సాధారణంగా ఒక నమ్మకం ఉంది. కానీ నిజానికి ఈ సమస్త జగత్తే ప్రకృతి స్వరూపం. ఈ భూమిపై ఉన్న ప్రతి మూలకం, ప్రతి జీవరూపం ఒకదానితో ఒకటి సంబంధంలోనే మనుగడ సాగిస్తున్నాయి. ఈ గొలుసులోని ఏ ఒక్క లంకె తెగినా అసమతుల్యత ఏర్పడుతుంది."
ఈ భూమిపై మన ఉనికికి రెండు ప్రధాన ఆధారాలు సౌరశక్తి మరియు అటవీ సంపద. ఈ రెండు ప్రాణశక్తి వనరులను కాపాడుకోవడం మన ప్రథమ కర్తవ్యం కావాలి. రావత్‌పుర ప్రాంతపు భౌగోళిక నిర్మాణాన్ని పరిశీలిస్తే, నాణ్యత లేని నేల కారణంగా ఈ ప్రాంతంలో అడవులు గానీ, వృక్షసంపద గానీ లేవని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. అయితే మహారాజ్ శ్రీ రావత్‌పుర ఆశ్రమాన్ని స్థాపించినప్పటి నుండి, ఈ ప్రాంతం మాటలకందని సహజ పరివర్తనకు లోనైంది.
ఐదు లక్షల వృక్షాలు
నేటి వరకు ఆశ్రమ పరిసరాల్లో వివిధ జాతులకు చెందిన 500,000 వృక్షాలు నాటబడ్డాయి; ఇప్పుడు ఆశ్రమం ఎడారి మధ్యలోని ఒయాసిస్సులా కనిపిస్తుంది. చంబల్ లోయల మధ్య ప్రకృతి చేసిన ఈ అద్భుత లీలను చూసి ఎవరైనా ఆశ్చర్యంతో పులకించిపోతారు. ఈ మొక్కలకు పోషకంగా పనిచేసిన సూక్ష్మమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి ప్రవాహం వల్లనే ప్రధానంగా ఇది సాధ్యమైంది. వృక్షసంపద పెరగడం వల్ల కలిగిన మరో ముఖ్య ప్రయోజనం — అంతరించిపోతున్న పక్షిజాతుల సంఖ్య పెరగడానికి ఇది పరోక్షంగా దోహదపడుతోంది.
పర్యావరణ పరిరక్షణపై మహారాజ్ జీ
మహారాజ్ శ్రీ ఇలా అంటారు,
"మన నాడుల్లో ప్రవహించే అదే ప్రాణశక్తి ఈ చెట్లలో, మొక్కలలో కూడా ప్రవహిస్తోంది. మనలాగే అవి కూడా తమ చుట్టూ ఉన్న వాతావరణానికి స్పందిస్తాయి. చెట్లు నాటమని, వాటిని సంరక్షించమని నేను ఎల్లప్పుడూ ప్రజలను ప్రోత్సహిస్తాను. మన నిర్లక్ష్యం, సహజ వనరుల దోపిడీ కారణంగా నేడు మన అటవీ సంపద వేగంగా క్షీణిస్తోంది. అటవీ నిర్మూలన వల్ల కలిగే ప్రమాదాల గురించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడం మన నైతిక బాధ్యత. భవిష్యత్తులో మానవాళి తీవ్రమైన నీటి కొరతను ఎదుర్కోబోతోంది; భూగర్భ జలమట్టాన్ని నిలబెట్టడంలో అడవులు తోడ్పడతాయి కాబట్టి నీటి సంరక్షణ పద్ధతులను పాటించడం, మరిన్ని చెట్లు నాటడం అత్యంత అవసరం. ఈ రోజుల్లో ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, భూతాపం, ఆమ్ల వర్షాలు, నయంకాని వ్యాధులు, ఓజోన్ క్షీణత వంటి అనేక సమస్యలను మనం ఆందోళనకర స్థాయిలో ఎదుర్కొంటున్నాం. ప్రకృతి పర్యావరణంలో ఏర్పడిన అసమతుల్యతల వల్లనే ఇదంతా జరుగుతోంది. భవిష్యత్తులో ఇలాంటి విపత్తులను నివారించాలంటే, మన సహజ వనరుల సంరక్షణలో మనమే మొదటి అడుగు వేయాలి." సేంద్రియ వ్యవసాయ పద్ధతి
రైతులలో సేంద్రియ వ్యవసాయ పద్ధతులపై అవగాహన కల్పించడం, శిక్షణ అందించడం SRLKT ముఖ్య లక్ష్యాలలో ఒకటి. ప్రస్తుత వ్యవసాయ పద్ధతులు పంట నష్టాన్ని నివారించడానికి, సాగుభూమి ఉత్పాదకతను పెంచడానికి కీటకనాశినులు, పురుగుమందుల వాడకానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి. అయితే ఇటువంటి పద్ధతులు నేల నాణ్యతపైనా, మన ఆరోగ్యంపైనా హానికరమైన దుష్ప్రభావాలను చూపాయి. మన శరీరానికి హాని కలిగించే ఈ రసాయనాల వాడకం వల్లనే అనేక నయంకాని వ్యాధులు వస్తున్నాయి. దీనిని నివారించడానికి SRLKT సాంప్రదాయ భారతీయ వ్యవసాయ పద్ధతులపై ఆధారపడిన సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తోంది. ఈ పద్ధతుల్లో వేప, ఉమ్మెత్త వంటి మొక్కల సేంద్రియ వ్యర్థాలు, పూలు, ఆవు పేడ, గోమూత్రం, వానపాములను నాడెప్, ఫామ్‌యార్డ్, కంపోస్ట్ వంటి సహజ ఎరువులుగా, అలాగే కీటకనాశినులుగా, పురుగుమందులుగా ప్రధానంగా ఉపయోగిస్తారు.
